Karmienie piersią w pierwszych miesiącach życia ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i rozwoju niemowlęcia. Mleko matki dostarcza niezbędnych składników odżywczych, które wspierają rozwój mózgu, układu odpornościowego i zdrowie jelit.
Celem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie piersią przez pierwszych 6 miesięcy życia. Nawet częściowe lub krótsze karmienie piersią przynosi korzyści. Karmienie piersią można kontynuować tak długo, jak matka i dziecko tego chcą.
Karmienie piersią zmniejsza ryzyko wystąpienia wielu chorób, takich jak infekcje dróg oddechowych, biegunki czy otyłość w późniejszym wieku.
Korzyści zdrowotne płynące z karmienia piersią dotyczą również matki. Karmienie piersią przyspiesza procesy regeneracji organizmu po porodzie, wspomaga skurcz macicy, co pomaga jej szybciej wrócić do pierwotnych rozmiarów i zmniejsza krwawienie poporodowe.
Matki karmiące piersią również czerpią korzyści zdrowotne, w tym szybsze powroty do formy sprzed ciąży oraz obniżone ryzyko wystąpienia raka piersi i jajnika.
Mleko matki jest wyjątkowe pod wieloma względami. Jego skład zmienia się w odpowiedzi na potrzeby rosnącego dziecka.
W pierwszych dniach po porodzie produkowane jest tzw. siara, która jest bogata w przeciwciała i pomaga w ochronie noworodka przed infekcjami. Siara ma niską zawartość tłuszczu i wysoką zawartość białka, jest bogata w składniki chroniące układ odpornościowy: IgA, laktoferyna.
Następnie mleko przechodzi w tzw. mleko przejściowe, a potem w dojrzałe, które dostarcza zbilansowanej ilości tłuszczów, białek, witamin i minerałów.
Dieta matki a skład mleka
- Rodzaj i ilość spożywanych tłuszczów przez matkę wpływa na profil kwasów tłuszczowych w mleku matki. Dieta bogata w zdrowe tłuszcze, takie jak omega-3, jest związana z wyższym poziomem tych kwasów tłuszczowych w mleku matki. Spożywanie przez matki karmiące fast foodów może powodować obecność kwasów tłuszczowych trans.
- Poziomy niektórych witamin i minerałów w mleku matki mogą być wrażliwe na jej dietę. Na przykład, witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) mogą odzwierciedlać spożycie diety matki.
- Nawodnienie matki wpływa na ilość produkowanego mleka.
- Skład białkowy i zawartość węglowodanów w mleku matki są stosunkowo stabilne i mniej podatne na zmiany dietetyczne matki.
- Matki stosujące diety wegetariańskie lub wegańskie powinny zwrócić szczególną uwagę na spożycie kluczowych składników odżywczych, takich jak witamina B12, żelazo, cynk i kwasy tłuszczowe omega-3. Niedobory tych składników mogą wpływać na ich poziom w mleku matki i tym samym na zdrowie dziecka.
Skład mleka kobiecego
- Laktoza jest najobficiej występującym składnikiem odżywczym w mleku kobiecym, jest trawiona przez laktazę. Jest łatwo trawiona przez niemowlęta.
- Oligosacharydy są produkowane tylko w gruczołach piersiowych, które wytwarzają mleko. Pełnią ważną rolę prebiotyczną w rozwoju mikrobioty jelitowej. Z badań wynika, że skracają czas biegunki i mają pozytywny wpływ na wzrost bifidobakterii. Pełnią istotną rolę w produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które pomagają utrzymać zdrowie jelit.
- Mieszanka serwatki, kazeiny i peptydów. Serwatka łatwo się trawi. Kazeina odpowiada za lepszą wchłanialność miedzi, cynku i wapnia. Stosunek serwatki do kazeiny w siarze jest wysoki i stopniowo spada wraz z długością karmienia. Białka serwatkowe: alfa-laktoalbumina wspomaga syntezę laktozy, laktoferyna hamuje rozwój patogennych bakterii, IgA chroni błonę śluzową jelit i zwalcza bakterie.
- Tłuszcz odgrywa najważniejszą rolę w dostarczaniu składników odżywczych niemowlętom i rozwoju ośrodkowego układu nerwowego. Głównie składa się z trójglicerydów i zawiera niezbędne kwasy tłuszczowe, takie jak kwas linolowy i alfa-linolenowy, które są prekursorami kwasu arachidonowego i kwasu EPA, a ten przekształca się do kwasu DHA.
- Witaminy i minerały – mleko zazwyczaj zawiera wystarczającą ilość witamin, by zapewnić prawidłowy rozwój. Poziom witamin D i K może być niewystarczający u niemowląt karmionych wyłącznie piersią, dlatego zalecana jest suplementacja. W mleku kobiecym występuje ponad 20 minerałów, w tym żelazo, miedź i cynk, z których większość występuje w dużych ilościach w siarze i zmniejsza się w miarę postępu laktacji.
- Hormony i czynniki wzrostu
Czynniki wzrostu naskórka odgrywają kluczową rolę w dojrzewaniu i naprawie jelit, ich poziom jest najwyższy w siarze i zmniejsza się wraz z laktacją.
Czynniki wzrostu neuronów jego funkcją jest rozwój układu nerwowego jelit u noworodków.
Insulinopodobny czynnik wzrostu jest wchłaniany w swojej bioaktywnej formie przez jelita i transportowany do układu krwionośnego.
Neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego i neurotroficzny czynnik pochodzenia glejowego są ważne dla rozwoju układu nerwowego jelit.
Erytropoetyna ma kluczowe znaczenie w produkcji czerwonych krwinek i i uważa się, że pomaga zapobiegać anemii wcześniaczej.
Adiponektyna obecna w dużych ilościach w mleku kobiecym, reguluje metabolizm i hamuje stany zapalne, przechodząc przez barierę jelitową. - Mikroflora m.in. Bifidobacterium i Lactobacillus spp, Streptococcus, Staphylococcus, Bacteroides i Enterobacter, wpływa na kolonizację jelit i odgrywa rolę w immunomodulacji i metabolizmie endogennym.
- MikroRNA działa jako główny regulator na poziomie potranskrypcyjnym i bierze udział w rozwoju, różnicowaniu, wzroście i metabolizmie komórek oraz tkanek. Są wchłaniane przez komórki nabłonka jelit, gdzie następnie mogą docierać do różnych tkanek i narządów przez krwioobieg, pełniąc różne funkcje, takie jak ochrona immunologiczna i programowanie żywieniowe.
- Enzymy o właściwościach polepszających trawienie u niemowlęcia, w mleku kobiecym znajduje się ich około 80.
Bibliografia
- Human Milk Lipid Profiles around the World: A Systematic Review and Meta-Analysis Adv Nutr. 2022 Dec 22;13(6):2519-2536. doi: 10.1093/advances/nmac097
- Effect of Different Dietary Patterns on Macronutrient Composition in Human Breast Milk: A Systematic Review and Meta-Analysis Nutrients. 2023 Feb; 15(3): 485.
- Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Standardy Medyczne/Pediatria 2021, T. 18, 7-24 DOI:10.17444/SMP2021.18.02
- Components of human breast milk: from macronutrient to microbiome and microRNA Clin Exp Pediatr. 2020 Aug; 63(8): 301–309
