Rozszerzanie diety niemowląt to proces, w którym dziecko stopniowo poznaje nowe pokarmy, zaczynając od małych ilości i powoli zwiększając różnorodność produktów. W tym czasie istotne jest, aby pokarmy były odpowiednie do wieku, bezpieczne oraz dostosowane do schematu żywienia niemowląt. Najważniejsze jest, aby posiłki były dostosowane do etapu karmienia piersią, a pierś pozostaje podstawowym źródłem pokarmu przez pierwsze miesiące.
Liczba posiłków w zależności od wieku dziecka:
- Wiek 6-8 miesięcy: 2-3 posiłki dziennie
- Wiek 9-11 miesięcy: 3-4 posiłki dziennie + 1-2 przekąski w razie potrzeby (nieobowiązkowe)
- Wiek 9-23 miesięcy: 3-4 posiłki dziennie + 1-2 przekąski
O kolejności wprowadzania pokarmów decyduje rodzic, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi żywienia niemowląt.
Najistotniejsze przy wyborze pierwszych produktów dla niemowlaka jest, aby były to:
- produkty sezonowe
- produkty lokalne
- produkty dobrej jakości
- produkty, które są często jadane w domu
- produkty bez soli, cukru czy konserwantów
Rozszerzanie diety niemowlaka krok po kroku
Karmienie piersią jako fundament
Mleko mamy jest podstawą żywienia niemowlaka przez pierwsze 6 miesięcy życia i pozostaje kluczowym składnikiem diety przez cały pierwszy rok życia. Karmienie piersią dostarcza maluchowi nie tylko wartości odżywczych, ale także wzmacnia odporność i zapewnia emocjonalne wsparcie.
Wprowadzanie stałych pokarmów
Pierwsze posiłki uzupełniające zaczynają się zazwyczaj od kaszek (najczęściej ryżowych lub owsianych) oraz warzyw, takich jak marchewka, dynia, brokuł, czy ziemniaki. Dziecko powinno stopniowo oswajać się z różnymi smakami i konsystencjami.
Kolejność wprowadzania pokarmów
Ze względu na większe trudności w akceptacji smaku warzyw, najlepiej zacząć od warzyw, a owoce około dwa tygodnie później( kontynuując jednocześnie podawanie warzyw).
Dzieci potrzebują więcej czasu na akceptację smaku warzyw, jednak można ją osiągnąć poprzez wielokrotne podawanie różnych warzyw.
Nie ma jednoznacznych informacji na temat rodzaju i kolejności wprowadzania posiłków o różnych konsystencjach.
Nowe produkty należy wprowadzać stopniowo, w małych ilościach, jednocześnie obserwując reakcje dziecka.
Posiłki stałe powinny stopniowo zastępować mleko, tak aby pod koniec 1. roku życia dziecko otrzymywało 2-3 posiłki mleczne.
Mięso, ryby i inne białka
Mięso i ryby, szczególnie te tłuste morskie (np. łosoś), stanowią ważne źródło białka, żelaza oraz kwasów tłuszczowych omega-3. Należy wprowadzać je stopniowo, na początku np. w foremie zmiksowanej, lub pulpecików.
Wprowadzenie produktów zbożowych
Produkty zbożowe, takie jak kasze, makarony czy chleb, należy wprowadzać stopniowo. Wprowadzanie glutenu, oznacza wprowadzanie produktów zbożowych zawierających gluten. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi gluten można zacząć wprowadzać do diety niemowlęcia od ukończenia 4. miesiąca życia (czyli od 17. tygodnia życia) do ukończenia 12. miesiąca życia.
BLW – Baby Led Weaning
Metoda ta promuje samodzielne karmienie niemowląt, bez karmienia łyżeczką przez rodziców.
Metodę BLW zaczyna się wprowadzać około 6. miesiąca życia dziecka, kiedy zauważysz oznaki gotowości do rozszerzania diety: dziecko potrafi samodzielnie siedzieć, chwytać jedzenie i wkładać je do buzi, siedzi stabilnie i w bezpiecznej pozycji.
- W ramach posiłku, dziecku powinno się zaoferować kilka produktów, aby mogło wybrać te, na które ma ochotę.
- Pozwól dziecku samodzielnie sięgać po jedzenie, bawić się nim, poznawać jego konsystencję i smak.
- Na początku dziecko może więcej bawić się jedzeniem niż je jeść. To normalny etap nauki.
- Staraj się przygotowywać posiłki, które mogą być spożywane przez wszystkich członków rodziny, ale dostosuj ich formę do możliwości dziecka.
- Unikaj soli, cukru i ostrych przypraw w jedzeniu dla dziecka. Możesz przyprawić swoją porcję po odłożeniu porcji dla malucha.
- Jedzenie posiłków razem z dzieckiem sprzyja budowaniu więzi rodzinnych i stanowi dobry przykład.
Przykład posiłku:
Pieczone warzywa i kurczak (dla dziecka: miękkie kawałki kurczaka, słupki z pieczonych marchewek, kawałki batatów).
Klasyczne rozszerzanie diety
Metoda ta polega na stopniowym wprowadzaniu stałych pokarmów do diety dziecka, zaczynając od gładkich purée i przecierów, a następnie przechodząc do coraz bardziej stałych konsystencji. Karmienie łyżeczką, choć wygodne i bezpieczne, nie powinno opóźniać wprowadzania kawałków i różnorodnych konsystencji do diety dziecka. Zbyt długie poleganie na gładkich purée może prowadzić do problemów z jedzeniem w późniejszym okresie, takich jak trudności w przejściu na stałe pokarmy.
- Na początku jedzenie powinno być bardzo gładkie, bez grudek, aby dziecko łatwo mogło je przełknąć. Potem wprowadzaj jedzenie z drobnymi grudkami, aby dziecko przyzwyczaiło się do nowej konsystencji. Kiedy dziecko opanuje jedzenie przecierów z grudkami, przejdź do miękkich kawałków pokarmu.
- Zwróć uwagę na sygnały głodu i sytości. Podawaj jedzenie, gdy dziecko wykazuje oznaki głodu , i zakończ posiłek, gdy dziecko daje sygnały sytości.
- Pozwalaj dziecku na samodzielność jeśli wykazuje taką potrzebę. Pozwól dziecku trzymać własną łyżeczkę i próbować samodzielnie nabierać jedzenie. Możesz mieć drugą łyżeczkę, aby karmić dziecko równocześnie.
- Oferuj różnorodne smaki, aby poznać preferencje dziecka i zachęcić je do akceptacji różnych pokarmów. Stopniowe wprowadzanie trudniejszych konsystencji pomaga w rozwoju umiejętności gryzienia i żucia.
- Jedz posiłki razem z dzieckiem.
Przykład posiłku:
- Puree z marchewki.
- Rozgniecione gotowane marchewki
- Miękkie kawałki gotowanej marchewki.
Według badań dzieci chętniej jedzą pokarmy, które są łatwe do pogryzienia.
Badania pokazują, że maluchy wolą gładkie przecierki od jedzenia z grudkami lub kawałkami, bo są one łatwiejsze do zjedzenia.
Jednak w miarę jak dzieci rosną i rozwijają swoje umiejętności żucia, zaczynają interesować się bardziej złożonymi konsystencjami.
Starsze maluchy preferują grudkowate jedzenie i pokrojone w kostkę od przecierów.
Na przykład, roczne dzieci z większą ilością zębów jedzą więcej pokrojonej marchewki niż ich rówieśnicy bez zębów.
Produkty w diecie dziecka zawierające żelazo powinny być wprowadzane od początku, w tym mięso, ryby i/lub produkty zbożowe wzbogacane żelazem.
Dzieciom do 3. roku życia nie zaleca się podawać przetworów mięsnych i podrobów.
Jaja powinny być ugotowane na twardo (10-15 minut gotowania).
Orzeszki ziemne powinny być wprowadzane w formie masła orzechowego lub mąki z orzechów
Od początku rozszerzania diety można podawać produkty zbożowe: kasze, chleb razowy, ryż brązowy, pestki, nasiona, makarony.
Dzieciom możemy podawać masło, oleje roślinne, takie jak olej rzepakowy czy oliwa z oliwek, oraz miękkie margaryny, które mają mniej niż 2% tłuszczów trans.
Wybierając ryby dla dzieci, najlepiej stawiać na tłuste ryby morskie. Powinny być podawane w małych porcjach, 1-2 razy w tygodniu.
Na to warto zwrócić uwagę !
Soki owocowe powinny zawierać 100% soku owocowego, nie powinny być podawane dzieciom przed ukończeniem 1. roku życia:
dzieci w wieku 1-3 lat – 120 ml soku/dziennie
dzieci w wieku 4-6 lat − 180 ml soku/dziennie
starsze dzieci i nastolatki − 240 ml soku/ dziennie.
Mleko krowie nie powinno być głównym napojem dla dzieci poniżej 1. roku życia, a po ukończeniu 1. roku dzienne spożycie nie powinno przekraczać 500 ml.
Mleko kozie i owcze również nie jest zalecane dla niemowląt poniżej 12. miesiąca życia z powodu wysokiego stężenia soli mineralnych i niedoboru witamin. Modyfikowane wersje tych mleczek są jednak bezpieczne dla dzieci.
Nie należy podawać miodu dzieciom przed ukończeniem 12. miesiąca życia, chyba że przetrwalniki zostały usunięte za pomocą specjalnych metod przemysłowych, takich jak wysokociśnieniowe i wysokotemperaturowe obróbki.
Dzieci powyżej 1. roku życia mogą już bezpiecznie jeść miód.
Dzieciom do 12. miesiąca życia należy podawać wyłącznie mleko matki, produkty zastępujące mleko matki oraz wodę jako płyny.
Nie należy dodawać soli kuchennej do diety niemowląt
Według zaleceń ESPGHAN (Europejskiego Stowarzyszenia Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci), nie powinno się stosować płynnych preparatów ryżowych w diecie niemowląt.
Ze względu na brak wystarczających danych o bezpieczeństwie, dzieci do 4. roku życia powinny unikać spożywania kopru włoskiego, w tym oleju i herbaty z tego zioła.
Grzybów leśnych nie podajemy dziecku poniżej 12. roku życia.
Podsumowanie
Rozszerzanie diety niemowlaka wymaga cierpliwości i uwagi. Warto pamiętać, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie, a kluczowe jest, aby odpowiednio wprowadzać do diety nowe produkty spożywcze. Proces ten zaczyna się od mleka matki, które pozostaje podstawą żywienia przez pierwsze miesiące życia. Kiedy dziecko jest gotowe, należy zacząć od prostych, pojedynczych składników, takich jak warzywa, kaszki czy owoce, a później stopniowo wprowadzać bardziej zróżnicowane produkty, takie jak mięso, ryby czy produkty zbożowe.
Warto pamiętać, że w jadłospisie niemowlaka nie powinno być soli ani cukru, a wprowadzanie nowych składników należy robić w sposób kontrolowany, aby łatwiej dostrzec ewentualne reakcje alergiczne. Jeżeli zauważymy jakiekolwiek objawy alergii po wprowadzeniu nowego produktu spożywczego, należy natychmiast skonsultować się z pediatrą. Każdy etap rozszerzania diety jest istotny, by zapewnić dziecku zdrowy rozwój i odpowiednią tolerancję na różnorodne produkty spożywcze.
Bibliografia:
- Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci Hanna Szajewska, Piotr Socha, Andrea Horvath, Anna Rybak, Bartłomiej Zalewski i in.
- https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding
- Planer smaków Zuzanna Wędołowska
- Anatomical, functional, physiological and behavioural aspects of the development of mastication in early childhood Benjamin J D Le Révérend, Lisa R Edelson, Chrystel Loret
