Na całym świecie około 25% dzieci w wieku przedszkolnym ma niedokrwistość z niedoboru żelaza. W Europie częstość występowania u niemowląt wynosi mniej niż 2% przed 6. miesiącem życia i wzrasta do 3-9% w wieku 1-3 lat.
Niedobór żelaza to najczęstszy niedobór mikroelementów na świecie, a szczególnie narażone na niego są małe dzieci, których szybki rozwój wymaga większej ilości tego składnika. Czynniki takie jak niska masa urodzeniowa czy niedobór pokarmów bogatych w żelazo mogą zwiększać ryzyko niedokrwistości. Warto zrozumieć, jak odpowiednio zadbać o poziom żelaza w diecie maluchów, by wspierać ich zdrowy rozwój. W tym poście omówię najważniejsze zalecenia dotyczące zapotrzebowania na żelazo u niemowląt i małych dzieci.
Noworodek korzysta ze zgromadzonych zapasów żelaza do 4-6 miesiąca życia. Po 6. miesiącu życia zapotrzebowanie na żelazo gwałtownie wzrasta z powodu szybkiego wzrostu. W związku z tym niemowlęta muszą otrzymywać odpowiednie ilości żelaza z diety.
Żelazo odgrywa kluczową rolę w rozwoju mózgu, zwłaszcza w procesach mielinizacji, funkcjonowaniu neuroprzekaźników oraz metabolizmie neuronów.
Należy pamiętać, że żelazo, choć niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, może mieć również negatywne skutki, szczególnie w przypadku nadmiernego spożycia. Suplementacja żelaza u niemowląt z odpowiednim poziomem tego pierwiastka może prowadzić do zwiększonego ryzyka infekcji oraz zahamowania wzrostu.
Istnieją czynniki, które mogą zwiększać wchłanianie żelaza, takie jak witamina C, żelazo hemowe (pochodzące z mięsa) i fermentowane warzywa. Z drugiej strony, są też czynniki, które mogą je hamować, takie jak fityniany (znajdujące się w pełnoziarnistych produktach) oraz związki fenolowe, które można znaleźć w herbacie i kawie, a także minerały takie jak wapń, cynk i miedź.
Zaleca się wprowadzenie bogatych w żelazo pokarmów uzupełniających w wieku około 6 miesięcy. Produkty mięsne i inne produkty bogate w żelazo żelazo są kluczowymi źródłami żelaza w diecie niemowląt.
Na początku życia niemowląt o normalnej masie urodzeniowej, które mają wystarczające zapasy żelaza, potrzeba żelaza jest bardzo mała. Mleko matki wystarcza, aby zaspokoić tę potrzebę przez co najmniej pierwszych 4-6 miesięcy, mimo że zawiera niewiele żelaza. Mleko kobiece zawiera żelazo, które jest dobrze przyswajalne przez niemowlęta.
Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym do 6. miesiąca życia powinny otrzymywać mleko wzbogacone w żelazo.
Mleko krowie nie powinno być podawane jako główny napój mleczny niemowlętom przed 12. miesiącem życia, a jego spożycie powinno być ograniczone do mniej niż 500 ml dziennie u małych dzieci.
Czynniki ryzyka niedoboru żelaza:
-niedobór żelaza u matki w czasie ciąży
-wcześniactwo
-niska masa urodzeniowa
-przedwczesne przecięcie pępowiny
-wysokie spożycie mleka krowiego >500 ml/dzień
-przedłużone wyłączne karmienie piersią
-dieta o niskiej zawartości biodostępnego żelaza
-zespół złego wchłaniania, w tym celiakia
Zapobieganie niedoborom żelaza u małych dzieci:
- Od około 6. miesiąca życia należy wprowadzać do diety produkty bogate w żelazo, takiej jak czerwone mięso, przy jednoczesnym unikaniu jego nadmiaru
- Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym do 6. miesiąca życia powinny otrzymywać mleko wzbogacone w żelazo.
- Mleko krowie nie powinno być podawane jako główny napój mleczny niemowlętom przed 12. miesiącem życia, a jego spożycie powinno być ograniczone do mniej niż 500 ml dziennie u małych dzieci.
- Nie należy zachęcać ani zmuszać dziecka do spożycia produktów bogatych w żelazo, lecz systematycznie je proponować.
Średnia zawartość żelaza (mg/100 g surowego produktu)
| Mięso i jaja | Warzywa | Owoce morza | Owoce | Chleb i płatki zbożowe | Orzechy |
| Jajka 8,8 | Soczewica 8,0 | Sardynka 2,4 | Suszone morele 4,4 | Zarodek pszenicy 8,6 | Pistacja 7,3 |
| Wątróbka z kurczaka 7,4 | Soja(sucha) 6,6 | Krewetka 2,3 | Suszona figa 3,3 | Komosa ryżowa 8,0 | Migdały 4,1 |
| Kaszanka 6,4 | Fasola sucha 6,5 | Śledź 1,1 | Suszona śliwka 2,3 | Płatki owsiane 5,8 | Orzech laskowy 3,8 |
| Mięso z królika, kaczka 2,7 | Groch 6,1 | Tuńczyk 1,0 | Rodzynki 2,3 | Sorgo 5,7 | Orzech nerkowca 2,8 |
| Wołowina, Cielęcina 2,1 | Tofu 3,7 | Łosoś 0,6 | Suszone daktyle 1,9 | Ryż brązowy 3,2 | Orzech włoski 2,5 |
| Wieprzowina 1,7 | Szpinak 3,4 | Dorsz 0,3 | Oliwki zielone (marynowane) 1,8 | Makaron jajeczny 3,0 | Orzech pekan 2,4 |
Bibliografia:
-Domellöf, Magnus; Braegger, Christian; Campoy, Cristina; Colomb, Virginie; Decsi, Tamas; Fewtrell, Mary; Hojsak, Iva; Mihatsch, Walter; Molgaard, Christian; Shamir, Raanan; Turck, Dominique; van Goudoever, Johannes (2014). Iron requirements of infants and toddlers. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 58(1):119-129.
-Dietary Approaches to Iron Deficiency Prevention in Childhood—A Critical Public Health Issueby Jean-Pierre Chouraqui Pediatric Nutrition and Gastroenterology Unit, Woman, Mother and Child Department, University Hospital of Lausanne, 1011 Lausanne, SwitzerlandNutrients 2022, 14(8), 1604;
